TEMA 1 (DIDÁCTICA). RESUMO SOBRE ACTIVIDADES DE AULA E REFLEXIÓN PERSOAL SOBRE UNHA CULTURA QUE RESPECTE AS LINGUAS MINORITARIAS

No primeiro tema da materia de Didáctica da Ensinanza das Linguas Estranxeiras tratamos algúns aspectos teóricos moi interesantes por medio de distintas actividades prácticas realizadas de xeito colaborativo.

Primeiro, establecimos as diferenzas entre a lingua inicial, a segunda lingua e a lingua estranxeira.

Lingua inicial: aquela que adquirimos antes da nosa etapa escolar de maneira insconsciente. 

Segunda lingua: aquela que adquirimos despois da lingua inicial debido a diferentes motivos (lingua da escola, lingua de ensinanza, lingua administrativa) 

Lingua extranxeira: aquela que adquirimos só no ámbito escolar ou nun ámbito moi concreto dun xeito consciente e cun obxectivo específico. 

Por outra parte, tamén diferenciamos os contextos de uso da lingua (habitual, de traballo e vehicular)

Lingua habitual: aquela empregada polo falante na maioría dos contextos comunicativos. Se a persoa tivese dúas linguas habituais consideraríamola bilingüe. 

Lingua de traballo: empregada nos contextos laborais por empresas multinacionais ou organismos como medio de comunicación. 

Lingua vehicular: aquela empregada polos falantes de diferentes linguas para comunicarse entre si. 

Unha vez comprendidos estes conceptos, na clase traballamos en grupos de 5 persoas, realizando un Diagrama de Venn. Esta actividade ou xeito de presentar a información era descoñecido para a maioría de nós e resultou ser moi interesante e unha posible proposta de clase para o noso futuro alumnado. Este diagrama está comprendido por dous círculos ou máis (dependendo dos elementos) que solápanse creando unha área común. Neste caso os elementos do diagrama eran a lingua estranxeira e a lingua inicial. Tivemos que pensar nos contextos e aprendizaxes de uso de cada unha e introducilos no diagrama para así poder apreciar de forma visual as diferenzas e as semellanzas de ambas linguas. Este foi o diagrama do noso grupo:

A segunda actividade que fixemos, no mesmo grupo de 5, consistiu en facer un placemat (tamén unha tarefa nova para a maioría pero moi interesante) respondendo cada grupo a dúas destas oito preguntas que se compatiron a continuación co resto da clase:

-Na UE fálanse máis de 40 linguas distintas. Fálanse todas no parlamento?

-Na Ue fálanse máis de 40 linguas distintas. Usa todas a Comisión Europea?

-Inditex ten 6913 tendas nos 5 continentes. Que lingua usa cos clientes? En que linguas se comunicas as tendas coa central de Arteixo?

-Citroën ten 13 fábricas en 7 países diferentes. En que linguas se comunican os responsables das fábricas entre si?

-Pedro é da Coruña e traballa no Zara de Marineda City. Aprendeu a falar en castelán. Que lingua falará cun cliente que lle fale galego? E cun cliente que lle fale inglés?

-Unha profesora castelanfalante de historia nun centro de ensino público, en que lingua dará as súas aulas?

-Un grupo de erasmus de 5 países europeos diferentes saen de festa e teñen que decidir o local onde van ir tomar a primeira copa. Que lingua van usar?

-Nunha feira de tecnoloxía dixital reúnense comerciais de 6 compañías de Francia, Bélxica, Costa de Marfil e España. En que lingua falarán entre si?

Como se pode observar na fotografía da nosa proposta, o placemat consiste en debuxar un recadro co tema, ou a pregunta, coma neste caso, e establécese un oco para que cada integrante do grupo responda individualmente sen influír na idea dos demais.

Nas últimas sesións realizamos dúas actividades máis. A primeira consistiu en aportar o noso repertorio lingüístico persoal para despois, en pirámide compartilo co resto da clase. Isto resultou interesante e sorprendente posto que nos permitiu ver a gran variedade de posibilidades lingüísticas que pode haber nun contexto concreto.

A segunda actividade consistiu en formar grupos de 5 e cada membro debía analizar un elemento dunha unidade didáctica. Os elementos a analizar eran: léxico, produción, recepción, fonética e entoación. Cada membro analizaba as distintas actividades dentro do seu elemento para despois compartilo co seu grupo. Despois, empregando a técnica do crebacabezas, os "especialistas" sobre cada elemento reuníanse para ver outras apreciacións e finalmente compartíanse as conclusións extraídas con todo o grupo aula. Este xeito de traballar os contidos resulta especialmente interesante e dinámico, posto que permite entrar en contacto con outros compañeiros e compañeiras de clase cos que non adoitas traballar. Como conclusións para a actividade, todos e todas puidemos apreciar como os contidos e a estruturación das unidades didácticas prácticamente non cambiaron con respecto a cando nós estudiabamos na escola e que os libros seguen a ser moi pouco dinámicos e atractivos para os ollos do alumnado. Ademais, todos concordamos en que os manuais deben servir como complemento ou guía pero nunca como elemento único e principal da ensinanza.

Así, todas as actividades realizadas durante este primeiro tema da unidade leváronme a reflexionar sobre o concepto de plurilingüismo na ensinanza e da importancia que este ten para o desenvolvemento das capacidades e das concepcións do alumnado. Particularmente en Galicia, onde existen dúas linguas cooficiais máis unha ou dúas linguas estranxeiras no contexto escolar, esta idea de plurilingüismo mal implementado pode levar á perda e ao rexeitamento do galego por parte das familias, o entorno académico e en definitiva a sociedade galega. Esta parece dar prioridade ás linguas estranxeiras (especialmente o inglés) dado que atende ás necesidades do mercado, nun mundo cada vez máis globalizado. Así, as linguas minoritarias poden verse moi afectadas neste contexto social e as comunidades poden sufrir unha terrible perda identitaria e cultural. 

No meu caso concreto, como futura docente, resulta cando menos complicado falar de transmisión da cultura popular, tendo en conta que a miña área científica é a Lingua Estranxeira (Inglés); lingua que precisamente forma parte desa cultura dominante que representa o inglés. Dende a miña experiencia como estudante e docente en Galicia, considero que na maioría dos casos, o profesorado que non pertence á area específica de Lingua Galega, esquece relacionar os contidos e as actividades da materia coa cultura propia minoritaria. Isto acontece en primeiro lugar, porque os docentes tamén estamos influenciados polas culturas hexemónicas e en segundo lugar, pola falta de interdisciplinariedade entre as distintas áreas. Esta considérase parte fundamental do currículo educativo vixente, mais na práctica aínda amosa grandes deficiencias. Por tanto, creo que nos centros deberían levarse a cabo proxectos colectivos onde todas ou varias linguas estean representadas igualmente, permitindo por exemplo por ao galego ao nivel doutras linguas como o castelán, o inglés ou o francés. Así, un proxecto interesante que cómpre mencionar e que exemplifica á perfección un modelo de ensinanza que respecta e favorece ao patrimonio cultural propio é o de Ponte... nas ondas!, asociación cultural e pedagóxica cuxo compromiso é o de traballar na recuperación e difusión do Patrimonio Cultural común a galegos e portugueses. Proxectos desde tipo, tamén involucrando a outras linguas estranxeiras suporían un verdadeiro paso adiante.

Non obstante, todo este ideal plurilingüe non ocorrerá sen o interese e colaboración de tódolos axentes implicados na educación (empezando polo goberno) que deben buscar crear actividades prácticas ou experiencias interesantes e motivadoras que sobrepasen os límites do teórico, ocasional ou anecdótico e que supoñan un cambio realmente transcendental na visión dos rapaces e rapazas das xeracións do futuro.

TEMAS 7 E 8 - COMENTARIO DE PRESENTACIÓNS

Para finalizar coa materia falarei dos temas 7 e 8 desta. O tema 7 centrábase nas seccións bilingües e plurilingües, así como a metodoloxía CLIL/AICLE e os Proxectos Lingüísticos de Centro (PLC). Pola súa parte, o tema 8 falaba das linguas estranxeiras de xeito global, é dicir, as experiencias educativas de Europa e de fóra de Europa.  Para facer isto, na presente entrada realizarei un comentario sobre algunhas das exposicións dos meus compañeiros e compañeiras tratando as citadas temáticas, entre outras. 

A primeira exposición que comentarei leva como título Diferenzas na Ensinanza de Linguas Estranxeiras nas Comunidades Autónomas de España e podédela visualizar premendo no mesmo. Foi realizada pola compañeira Ana Mª González Vázquez con moita precisión e aportando información moi relevante ao respecto. Valorei especialmente a súa capacidade de concisión na elección dos contidos, posto que se trataba dunha temática moi ampla, difícil de resumir nun tempo tan reducido e considero que o fixo de forma moi acertada.

Co que respecta máis concretamente aos contidos, Ana chegou a unhas conclusións moi interesantes que cómpre resaltar. En primeiro lugar e a modo de contextualización falou do marco legal relativo a esta temática, destacando o artigo 3.3 da Constitución Española onde se estipula que "a riqueza das distintas modalidades lingüísticas de España é un patrimonio cultural que será obxecto de especial respecto e protección". Tamén mencionou os Estatutos de Autonomía galego, vasco, valenciano, catalán e balear que teñen como obxectivo fomentar e protexer a pluralidade lingüística española. Tomando como base a lexislación vixente e explicando a diferenza por comunidades expuxo a problemática: actualmente, estase a producir un gran aumento do uso do castelán nas rexións con linguas minoritarias e á súa vez, a expansión dos modelos trilingües (castelán, inglés e unha lingua minoritaria) está a entorpecer a aprendizaxe das linguas minoritarias. Outros problemas que deduciu da ensinanza bilingüe é a falta de implicación dos axentes educativos, a pouca formación do profesorado e a grande disparidade entre comunidades. Como conclusión xeral da súa presentación creo que se podería dicir que se ben a ensinanza bilingüe e plurilingüe abre canles de comunicación co resto de Europa, o xeito de implementala resulta aínda moi deficitario, provocando a perda da riqueza lingüística (todo se traduce), a segregación e a desinformación das familias. En definitiva, unha exposición moi clara e interesante e concordo totalmente con Ana cando di que a mellora real será aquela que veña da man da aceptación da diversidade e da convivencia. 

A segunda exposición da que falarei será a da compañeira Ana Touriño Gallardo cuxa temática foi a dos Programas da UE para o fomento e mellora na aprendizaxe-ensinanza de linguas (premer para ir á presentación). 

Desta exposición destacaría principalmente o traballo de compilación realizado, posto que existen moitos programas europeos para a aprendizaxe de linguas e creo que soubo recoller os máis importantes e aportou información de cada un deles de xeito breve, o que nos permitiu facernos unha idea xeral de cada programa sen chegar á confusión ou a que resultase monónoto, misión sen dúbida moi dificultosa debido ao gran carácter burocrático da temática da presentación. Non obstante, Ana saliu airosa de dita misión, conseguindo captar o noso interese. Tamén falou dos obxectivos europeos para acadar o multilingüismo e ante isto debo dicir que me sorprendeu de forma negativa coñecer a porcentaxe da cidadanía europea que tan só falan unha ou ningunha lingua estranxeira, por non mencionar a situación en España, todavía moi lonxe de acadar as porcentaxes de países coma Finlandia, Estonia ou Luxemburgo. En definitiva, unha exposición moi pertinente e de grande interese xeral para nós como futuros docentes de linguas estranxeiras.

Por último, falarei dunha exposición en relación ao último tema, que se centraba nas experiencias educativas noutros países Europeos e tamén de fóra de Europa. Para isto elixín a presentación de Samuel Torres Rey, cuxa temática era A Ensinanza de Linguas Estranxeiras na Ensinanza Regrada nos niveis obrigatorios en Francia. 

Antes de nada, gustaríame felicitar ao meu compañeiro pola súa capacidade de conexión co espectador. Samuel mostrou unha grande soltura para falar en público grazas ao seu sentido do humor e ao desenfado co que expuxo a súa presentación, sempre sen perder o rigor necesario dunha exposición académica. Isto, xunto cunha temática que coñecía amplamente pola súa experiencia persoal e que ademais resulta moi interesante, fixo que todos e todas estivésemos moi atentos/-as e expectantes en todo momento. 

No relativo ao contido, Samuel explicou en primeiro lugar as distintas etapas educativas en Francia para a continuación falar do currículo educativo francés centrándose nas competencias e nos contidos e sempre comparándoo co currículo español, o que nos permitiu apreciar as múltiples diferenzas claramente.

Dende o meu punto de vista persoal, considero que como futuros docentes debemos coñecer o que se está a facer en materia educativa nos países veciños, posto que isto nos permite adoptar novas técnicas de ensinanza e tamén aprender dos acertos e dos erros doutros sistemas educativos europeos.

En definitiva e xa para concluir, gustaríame felicitar a todos os meus compañeiros e compañeiras  deste mestrado posto que coido que realizaron un gran traballo e foi grazas a eles e elas e as súas aportacións que puidemos desenvolver máis amplamente os temas 7 e 8, que por falta de tempo non puidemos chegar a profundizar máis nas sesións do curso co docente, o que considero unha verdadeira mágoa porque penso que estes temas son moi relevantes e quedaron un pouco concisos.

Non obstante, síntome moi satisfeita co desenvolvemento da materia e sei que botarei de menos traballar co blog, ferramenta que dende logo me plantexo empregar na miña práctica docente futura, posto que se ben non traballara nunca con ela, considero que é un xeito moi ameno e interactivo de revisar os contidos.

                           "Aqueles que saben, fan. Aqueles que comprenden, ensinan". - Aristóteles

Foto: Muhammad e máis eu, Marrocos, Setembro de 2017

Moita sorte e apertas!

Tania

DIARIO TEMA 6 - REFLEXIÓN PERSOAL SOBRE AS PROGRAMACIÓNS DIDÁCTICAS

No tema 6 da materia tratamos a temática das programacións didácticas actuais en función dos diferentes tipos de ensinanza: ESO, Bacharelato, EOI e FP. Ditas programacións deben seguir unha estrutura común, mais posúen características concretas e únicas en función do centro educativo e tamén dependendo do departamento do centro que se trate. En termos xerais, o principal obxectivo dunha programación didáctica é o de establecer unhas pautas de planificación curricular de xeito que o profesorado poida coordinarse adecuadamente, atendendo ás necesidades do alumnado. Na presente entrada, afondarei un pouco máis nesta temática, aportando unha visión persoal sobre as programacións dende a miña perspectiva como estudante e como docente.

O deseño da programación resulta esencial cando falamos de establecer uns criterios básicos no momento de aplicar as lexislacións vixentes e o establecemento de certos estándares dentro de ditas programacións; como son a descrición do entorno do centro, a xustificación metodolóxica, as competencias clave, os obxectivos, os recursos ou os criterios de avaliación. Así, para os docentes, este documento supón unha especie de folla de ruta na viaxe educativa, o cal pode facilitar a súa tarefa.

A pregunta é longa e complexa: por que no proceso de concurso-oposición é imprescindíbel traballar coas programacións didácticas, as cales son avaliadas rigorosamente por un tribunal mediante unha rúbrica concreta e sen embargo na realidade educativa estas programacións, se ben existen, parecen non estar presentes na práctica dentro das aulas?

A miña experiencia persoal como estudante é que en termos xerais as programacións didácticas nunca chegaban a implementarse na súa totalidade e se funcionaban era meramente coma unha especie de guía, mais non constituía en ningún caso a base do proceso ensinanza-aprendizaxe. Máis tarde, como docente en academias de idiomas e clases particulares, decateime de que na actualidade a situación parece non ter mellorado, especialmente no que se refire ao ensino do idioma estranxeiro; os tradicionais student's book e workbook seguen a ser os principais recursos de ensinanza e o alumnado quéixase continuamente da falta de estruturación dos contidos. Que está a fallar?

Creo que nós como futuros docentes, debemos recoller o máis importante da teoría e pasar canto antes á práctica; dar ese salto das ideas aos feitos reais. Considero ademais que a nosa misión como nova xeración de profesores e profesoras é a de mellorar o sistema actual. Se ben é certo que as programacións non chegan a implementarse, parece que o problema non radica na programación en si mesma, senón nunha mala organización ou xestión da aula por parte do profesorado.

Probablemente parte da problemática resida no feito de que as programacións deberían ser máis concretas, traballando os contidos ou actividades que resulten realmente de interese para o alumnado, mais nos meus anos académicos comprobei que en moitos casos a non consecución dos obxectivos didácticos debíase principalmente a unha mala produtividade na aula e a perda de tempo con aspectos máis irrelevantes.

En definitiva, creo que urxe unha Nova Era de profesorado preparado, cunha maior motivación e cunha capacidade de adaptación ao cambio de circunstancias, co fin de conseguir unha mellora educativa real e sostible.

Foto do filme El Club de los Poetas Muertos.

DOSIER TEMA 6 - ANÁLISE DUNHA PROGRAMACIÓN DIDÁCTICA

A actividade realizada no tema 6 da materia consistiu no análise dunha Programación Didáctica dun centro real empregando a rúbrica de avaliación das programacións nas oposicións de Educación Secundaria. No grupo 2 traballamos estes aspectos durante 1 sesión e media e realmente permitiunos ver dun xeito práctico aquilo que deberemos enfrontar cando chegue o momento de crear as nosas propias programacións e unidades didácticas e sometelas á valoración do tribunal.

En primeiro lugar, realizamos un traballo autónomo en parellas (no noso caso éramos 3) previamente á sesión co docente. Eliximos a programación didáctica da Primeira Lingua Estranxeira (Inglés) de 4º de ESO do centro IES Santa Irene, centro amplamente coñecido na cidade olívica. 

En xeral, consideramos que a programación seguía os estándares establecidos na rúbrica, máis había moitos elementos a mellorar e finalmente a nota non acabou sendo moi alta. A continuación, podedes consultar a análise detallada que fixemos nesta presentación:

Unha vez realizado este traballo previo, xa na aula compartimos co resto de compañeiros/-as a nosa análise, explicando a nota dada en cada apartado da programación, xustificando e argumentando dita nota en base aos criterios da rúbrica.

Considero que o feito de que nós como alumnado e futuros candidatos e candidatas ás oposicións asumíramos o rol avaliador do tribunal permitiunos pasar por un momento da teoría á práctica e puidemos comprobar nós mesmas o nivel de esixencia dos tribunais.

Ademais, o feito de traballar con programacións reais pareceume de grande interese posto que puidemos ver a realidade educativa que se vive na actualidade nos centros, comprobando así que entre as ideas e os feitos pérdense algúns elementos de camiño e que se ben existen rúbricas para as oposicións, unha vez pasado este proceso, na práctica docente non sempre se implementan acorde a estes criterios previamente establecidos.

En definitiva, resultou unha tarefa moi interesante tanto dende a nosa perpectiva estudantil coma para a nosa futura carreira docente.